Concept: Gartner’s Hype Cycle

Consultancy bedrijf Gartner heeft een handig denkmodel gemaakt waarmee de de invloed van hypes beter kan worden begrepen. Wanneer een nieuwe technologie wordt geïntroduceerd, stellen ze, reageert de maatschappij daar in een voorspelbaar patroon op:

  1. Het startpunt. Er ontstaat een nieuwe combinatie van wetenschappelijke kennis, creatieve omstandigheden, juridische mogelijkheden, en een overkoepelend verhaal dat we als een ‘technologie’ gaan zien. De 3D printer is bijvoorbeeld een creatieve samensmelting van steeds goedkopere motoren en electronica, het verlopen van een patent, en een hoopvol toekomstverhaal dat appelleert aan menselijke verlangens naar autonomie en expressie. In dit geval is de belofte: “de maak industrie komt terug, maar komt dit keer niet meer in handen van enkele grootkapitalisten”.
  2. De piek der opgeblazen verwachtingen wordt bereikt wanneer het toppunt van de hype is bereikt. Door een combinatie van factoren, waaronder kennisgebrek en de verleidelijkheid van de toekomstvisie, worden al snel door een breed scala aan partijen toekomstdromen op de technologie geprojecteerd.
  3. De trog der desillusie. Op een gegeven moment raakt het nieuwe ervan af, en worden de beloftes minder houdbaar omdat kennis en kritiek zich langzaam maar zeker ook verspreid. Er ontstaat een gevoel van ‘is dit het nu?’. Men spring over op de volgende hype. Virtual Reality!
  4. De pas der verlichting. De technologie wordt doorontwikkeld binnen de niches waarin ze wel kan bloeien. De Segway bleek erg nuttig in de toeristische industrie.
  5. Het plateau van de productiviteit. Binnen deze specifieke niches is de technologie volwassen geworden. Zo hebben we geen 3D printer thuis, maar bedrijven als Shapeways zijn wel succesvol, en ook in de industrie blijken er genoeg waardevolle toepassingen.
  6. De 2e afdaling. Dit toont het plaatje niet, maar er zal op een gegeven moment een daling in gebruik inzetten, veelal omdat andere technologieën hun intrede doen. In zeldzame gevallen kan een technologie zelfs afsterven. De telegraaf bijvoorbeeld.

De rol van hype

Hype kan waardevol zijn. Ze helpt ideeën en mogelijkheden snel te verspreiden, en verleid investeerders tot het nemen van risico. Ze vorm ook een warm haardvuur voor het collectief imaginaire: het is fijn om van een betere toekomst te dromen.

Maar hype is ook een bron van enorme verspilling. Veel 3D printers die staan te verstoffen in bibliotheken bijvoorbeeld). Hype verhindert de vorming van dieper inzicht in de complexe maatschappelijke problemen (er is al een simpele oplossing voor handen), en trekt investeringen weg bij de ontwikkeling van minder aantrekkelijke maar wel werkende technologieën.

Het is bijzonder om te zien hoe onze geschiedenis bol staat van de hype. Rein de Wilde spreekt van een moedwillig vergeten van alle eerdere keren dat dit patroon werd doorlopen.

WEBSITE Gartner’s eigen uitleg over de hype cycle.

WEBSITE Gartner deelt elk jaar een nieuwe kaart van opkomende technologieën.