Concept: transparantie

Als iemand het heeft over grote woorden als transparantie, doe dan altijd de “hoerawoorden test”. Stel jezelf altijd de vraag:

  • is er iemand die echt tegen deze positie is of kan zijn?

Uitspraken als “meer vrijheid is belangrijk” of “Transparantie helpt tegen terrorisme” zijn zo breed dat ze stiekem weinig zeggingskracht hebben.

Uitspraken over transparantie vergen precisie

Stel je bij discussies rondom transparantie altijd de vraag: hoe ligt de machtsbalans? Wordt er wel onderscheid gemaakt tussen de invloed van transparantie op de burger of een machtshebber, zoals de overheid of het bedrijfsleven?

In een surveillance economie zien we vaak dat de burger steeds transparanter wordt, terwijl bedrijven en overheden grotendeels ondoorzichtbaar blijven. Steeds meer macht ligt bijvoorbeeld in algoritmes verstopt waarvan de werking niet inzichtelijk is. Ondertussen worden die algoritmes gemaakt op basis van data van burgers, en wordt die algoritmes ook steeds meer handelingsvermogen gegeven.

Idealiter was het andersom: machtshebbers zijn transparantie mogelijk (enige geheimen zijn altijd essentieel, zie ook Paul Frissen’s positie), en burgers zo ondoorzichtbaar mogelijk (voor de veiligheid zullen altijd enige concessies gedaan moeten worden), zodat ze optimaal beschermd zijn tegen machtsmisbruik.

Een democratie is niet alleen een balans tussen de trias politica, waarbij de machtshebbers elkaar in balans houden. De markt, journalistiek, burgers, die spelen ook allemaal mee in die machtsbalans. Een goeie discussie over transparantie zal altijd specifiek moeten zijn over welke maatschappelijke groepen er precies transparant worden.